Czym jest giełda?

Giełda stanowi bardzo dobrze zorganizowany rynek, w obrębie którego dokonuje się obrotu instrumentami finansowymi – tak towarami, jak i innymi aktywami. Handel ten odbywa się na z góry określonych zasadach i w zgodzie z określonymi procedurami. Jest stale regulowany i nadzorowany, by możliwe było zachowanie jego legalności i transparentności. Właśnie dlatego giełda zawsze gwarantuje bezpieczeństwo i przejrzystość transakcji, zapewniając też ich płynność.

Jak działa giełda?

Podstawą funkcjonowania giełdy jest mechanizm popytu i podaży. To on w głównej mierze określa ceny aktywów. Popyt oznacza chęć zakupu. Im więcej inwestorów jest zainteresowanych kupnem akcji lub innego rodzaju aktywów, tym wyższe są składane przez nich oferty cenowe (jeśli popyt przewyższa podaż, cena rośnie). Podaż z kolei to chęć sprzedaży. Im więcej aktywów jest oferowanych do sprzedaży, tym niższe są ceny każdego z nich (i rośnie podaż). Jeśli podaż przewyższa popyt, cena spada – jeśli zaś podaż jest za mała w stosunku do dużego popytu, ceny będą automatycznie większe.

Inwestorzy indywidualni nie mają dostępu do głównego systemu transakcyjnego giełdy – przynajmniej w jej standardowym rodzaju. Właśnie dlatego zmuszeni są do korzystania z usług pośredników, których rolę pełnią domy maklerskie. Realizacje transakcji są przez nich przeprowadzane, co ma odzwierciedlenie w tak zwanej księdze zleceń.

Każdą giełdę nadzorują regulatorzy (w Polsce jest to Komisja Nadzoru Finansowego KNF, a w Stanach – Securities and Exchange Commission SEC). Dbają oni o ochronę inwestorów, walczą z nadużyciami i dbają o stabilność finansową całej giełdy. Jej kondycja jest obrazowana w postaci indeksów giełdowych, które stanowią średnią ważoną cen akcji wybranych spółek.

Rodzaje giełd finansowych

Istnieje kilka rodzajów giełd finansowych, w obrębie których mogą działać inwestorzy, ale i emisariusze. Każda z nich różni się przedmiotem obrotu. Podobieństw należy z kolei dopatrywać się w sposobie działania i schematach rządzących poruszaniem się w ich obrębie.

Giełda papierów wartościowych

To najpopularniejsza giełda, w ramach której obraca się akcjami, obligacjami, ETF-ami oraz innymi instrumentami finansowymi. Umożliwia spółkom pozyskanie kapitału na dalszy rozwój. Jest przy tym ściśle regulowana – w Polsce przez wspomniane już przez nas KNF. Giełda papierów wartościowych działa w różnych miastach i krajach. Do najpopularniejszych zaliczyć można GPW (Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie), NYSE (New York Stock Exchange w Nowym Jorku) czy też NASDAQ w Stanach Zjednoczonych.

Giełda towarowa (commodities)

W ramach giełdy towarowej przedmiotem obrotu są surowce – złoto, ropa, gaz, metale, zboża i inne. Giełda tego typu umożliwia ich producentom, ale i konsumentom surowców, zabezpieczenie się przed wahaniami cen. Daje też gwarancję co do jakości towarów i ich ilości. Największą giełdą tego typu jest CME Group (Chicago Mercantile Exchange).

Giełda walutowa (Forex)

Giełda Forex działa w formie zdecentralizowanego rynku globalnej wymiany walut. Funkcjonuje ona od poniedziałku do piątku, w modelu całodobowym. Waluty krajowe są tutaj handlowane w parach, a głównymi uczestnikami są tutaj wielkie banki inwestycyjne, fundusze, rządy, ale i brokerzy detaliczni.

Giełda instrumentów pochodnych

W ramach tej giełdy skupia się na handlu instrumentami, a zatem kontraktami, a nie fizycznymi aktywami. Chodzi tutaj przede wszystkim o umowy kupna lub sprzedaży w określonym terminie, ale po ustalonej z góry cenie. Instrumenty służą do spekulacji, ale też do zabezpieczenia ryzyka.

Giełdy kryptowalut

Stosunkową nowością na rynku są tego typu giełdy, w których handluje się aktywami cyfrowymi, jak Bitcoin czy Ethereum. Najpopularniejszymi giełdami tego typu są Binance i Coinbase. Brak tutaj centralnego nadzoru.

Giełdy regulowane vs. rynek OTC

Giełdy regulowane są wysoce scentralizowane i cechuje je wysoki poziom transparentności. Podlegają też standaryzacji, a ryzyko w ich obrębie jest znacznie mniejsze. Rynek OTC z kolei skupia się na transakcjach zawieranych bezpośrednio między dwiema stronami. Nie ma tutaj scentralizowanej platformy giełdowej, co zapewnia większą elastyczność, ale i wyższe ryzyko. Oba modele uzupełniają się na rynku finansowym, egzystując obok siebie.

Dlaczego giełdy są ważne dla gospodarki?

Giełdy nie bez powodu są podstawą dla gospodarki. Ich istota nie zamyka się wyłącznie na pozyskiwaniu kapitału przez przedsiębiorstwa (choć rzeczywiście jest to ważne). Na giełdach można inwestować i pomnażać własne oszczędności, a same w sobie stabilizują gospodarkę i umożliwiają efektywny przepływ kapitału. Giełda umożliwia też wycenę aktywów w warunkach rynkowych.

Podsumowanie

Giełda stanowi jedną z podstaw działania globalnego systemu finansowego. Każdy z jej rodzajów pełni inną funkcję, biorąc na siebie odmienne segmenty rynku. Warto wgryźć się w temat i dowiedzieć się więcej na temat najciekawszego dla Ciebie rodzaju – otworzy to przed Tobą furtkę do efektywnego lokowania własnych pieniędzy i pokaże mnogość opcji, które stoją przed Tobą otworem.

Najczęściej zadawane pytania

  • Czym właściwie jest giełda?
    Giełda to zorganizowany rynek handlu aktywami finansowymi. Uczestnicy zawierają transakcje na ściśle określonych zasadach. Działa ona w oparciu o przejrzystość i bezpieczeństwo.
  • Jakie mechanizmy wpływają na ceny na giełdzie?
    Ceny na giełdzie zależą od popytu i podaży. Wysoki popyt przy niskiej podaży winduje ceny aktywów. Nadmiar podaży powoduje ich spadek.
  • Kto może handlować na giełdzie?
    Inwestorzy indywidualni korzystają z pośredników, jak domy maklerskie. To oni realizują zlecenia inwestorów na rynku. Transakcje są zapisywane w księdze zleceń.
  • Jakie są najważniejsze rodzaje giełd?
    Najważniejsze typy to: giełda papierów wartościowych, towarowa, walutowa, instrumentów pochodnych i kryptowalut. Każda z nich obsługuje inne aktywa. Różnią się specyfiką i uczestnikami.
  • Czym różni się giełda regulowana od rynku OTC?
    Giełdy regulowane są standaryzowane i nadzorowane. Rynek OTC pozwala na elastyczne, prywatne transakcje. OTC wiąże się z większym ryzykiem.
  • Dlaczego giełda jest ważna dla gospodarki?
    Giełda wspiera rozwój firm, oferując im kapitał. Stabilizuje rynek i ułatwia przepływ środków. Daje ludziom możliwość inwestowania i oszczędzania.

Zobacz również